4ቱ የኢትዮጵያ ሕገ መንግስቶች ቅኝት በአጭሩ

ሕገ-መንግሥት የአንድ ሀገር የበላይ ሕግ ነው። ሕገ-መንግሥት በአንድ ሀገር ስለሚኖር የፖለቲካ ሥርዓት፣ የሥልጣን ባለቤትነት፣ የመንግሥት አካል አወቃቀር፣ የሥልጣን ክፍፍልና አሠራርን እንዲሁም የዜጎች መብቶችና ነጻነቶች በመንግሥትና በዜጎች መካከል ያለውን ግንኙነት የሚደነግግ ዋና የሕግ ሰነድ ነው።

ሀገራችን ኢትዮጵያ ከ1923-1987 ዓ.ም ድረስ 4 ህገመንግስቶችን ተግብራለች ። በእርግጥ ከከ1464-1968 ከአፄ አምደፅዮን ጀምሮ ፍትሐ ነገስት እና ክብረ ነገስት የተሰኙ መንፈሳዊ አምሳለ ህግ ሲተገብሩ እንደነበር ልብ ይሏል ።
አምሳለ ህጎቹ እምነታዊ ትዕዛዞች እንጂ ሁሉንም ብሔር ብሔረሰብ የሚዳኙና የህግ ከለላ የሚሰጡም አልነበረም ። 

• በ1923 ዓ.ም በቀዳማዊ ግርማዊ ሐይለስላሴ አማካኝነት የወጣው የኢትዮጵያ ህገ መንግስት ቀዳሚው ነው ። ይህ ህገ መንግስት አብዛኛው አንቀፅ የንጉሱን ዘር ውርስ ስልጣን የሚዘረዝር ነው ።
ህጉም የዜጎች ይሁንታ ሳያስፈልግ በንጉሱ መልካም ፍቃድ የወጣ ነው ። ሹመቱም ከሰው ሳይሆን ከእግዜአብሔር ነው ይላል ። ዋነኛ አላማውም በአውሮፓውያን ዘንድ ተቀባይነት ያለው ስልጣን ማስጠበቅያ እንደሆነ ይነገርለታል ። 

Getty Images

• ሁለተኛው ህግ በ1948 ዓ/ም እንደገና የተሻሻለው የቀዳማዊ ሐይለስላሴ ዘመነ መንግስት የወጣው ነው ። የዚህ ህግ መሻሻል ኤርትራ ዳግም ወደ ኢትዮጵያ ስትዋሃድ በተባበሩት መንግስታት ድርጅት የተሰጣት ዘመናዊ ህግ የነበራት በመሆኑ ለአንድነቱ የሚበጁ የመናገር የመፃፍ እና ሃሳብን በነፃነት የመግለፅ መብቶች እንዲያካትት ተደርጎበታል ። ይሁን እንጂ ህገመንግስቱ ሉአላዊ ድንበርን በግልፅ ያሰፈረ ቢሆንም የህዝቦች ተሳትፎና ውሳኔ አላካተተም ።
“ለምንወደው እና ለሚወደን ህዝባችን በራሳችን ፍቃድ ተነሳስተን ሰጠነው ” ይላል ። 

• በኢትዮጵያ ህገ መንግስት ታሪክ ለአጭር ጊዜ የቆየ የተባለለት ሶስተኛው ህገ መንግስት የደርግ ሶሻሊዝም ህገ መንግስት ነው ። በ1979 ዓ/ም የወጣው ይህ ህግ ደርግ ስልጣን ላይ ከወጣ ከ13 አመት በኋላ የተደነገገ ነው ። ኢትዮጵያ የሶሻሊስት ሃገር መሆኑን ደንግጎ ሰራተኛውን ህዝብ የሚያበረታታና የሚያነቃቃ ነው ። በማዕከላዊ መንግስት አንድ ፓርቲ የሚመራም ነበር ።

 

• አራተኛው የኢፌዴሪ ህገ መንግስት በ1987 ዓ/ም በህዝቦች የነቃ ተሳትፎና ይሁንታ የተደነገገው ነው ። ይህ ህገ መንግስት የብሔር ብሔረሰቦች ቋንቋና ባህልን መሰረት ያደረገ ነው ። ብሔር ብሔረሰቦችን ያማከለ የስርዓት ተዋረድ ያለው በመሆኑ እራሳቸውን በራሳቸው እንዲያስተዳድሩ እድል የሰጠም ነው ። ሃገሪቱ ህገ መንግስትን በውሉ መገልገል ከጀመረች ወዲህ ግን ከ1928-1933 በጣልያን ወረራ ምክንያት ከ1966-1979 የደርግ ህገ መንግስት ፀድቆ ስራ ላይ እስኪውል ድረስ ከ1983-1987 የደርግ ስርዓት አብቅቶ የኢፌድሪ ህገ መንግስት እስኪፀድቅ በነበሩ አመታት ህገ መንግስትን እየተገበረች ነበር ለማለት የሚከብድ እንደነበር ማሳያ ናቸው። እነዚህ የየዘመናቱ ህገ መንግስቶች ለሃገሪቱ ሰብአዊ እና ዲሞክራስያዊ መብት መከበር ማህበራዊና ምጣኔ ሃብታዊ እድገት ምን ሚና ነበራቸው? አተገባበራቸውንስ እንዴት መመዘን ይቻላል? ሀሳብ ስጡበት

በግርማ ተጫነ – አብመድ

Share your thoughts on this post